Udruženje građana „LEEI Stari Begej – Carska bara“ realizovalo je projekat pod nazivom „Unapređenje zaštite retkih vrsta razvojem monitoringa i edukacije na primeru orla belorepana“. Projekat je trajao 11 meseci, od februara do decembra 2008. godine i predstavlja prvu fazu koja će biti nastavljena i u toku 2009. godine. Cilj projekta jeste utvrđivanje aktuelnog stanja populacije orla belorepana (Haliaeetus albicilla L.) razvojem monitoringa i edukativnih tribina uz izradu promotivnih materijala i sprovođenje aktivne zaštite.

Orao belorepan je krupna dugovečna ptica stanarica. Kao prirodna retkost i globalno ugrožena vrsta, odavno je predmet međunarodne zaštite. Zbog svog mesta i uloge u ekosistemima kao terminalnog predatora, proglašen je indikatorskom vrstom. Njegova zastupljenost, brojnost, broj teritorijalnih parova, tok gnežđenja, uspeh gnežđenja i stepen ugroženosti su pokazatelji stanja njegove životne sredine, ekosistema i predela koje naseljava. S obzirom da je u Srbiji poslednji popis parova orla belorepana bio pre više od deset godina, da je trend evropske populacije porast i da je zbog promena neophodno sagledati aktuelne ugrožavajuće faktore, ukazala se potreba za razvojem monitoringa na širem planu formiranjem mreže saradnika raznih profesija. Među njima, najbliži orlovima su zaposleni u šumarstvu i lovstvu. Terenski rad obuhvatio je popisivanje i monitoring teritorijalnih parova sa edukacijom lokalnih saradnika i pratioca. Neophodni podaci za utvrđivanje aktivnog teritorijalnog para su konstatovana jaja ili mladi u gnezdu, odrasle ptice na gnezdu ili pored njega, izmet ispod i oko gnezda, dograđeno gnezdo grančicama sa listovima ili bez njih, ali sa sveže prelomljenim krajevima, ispuštene grančice ispod gnezda i odbačeno perje i razni sveži ostaci plena. U cilju praćenja disperzije i preživljavanja korišćena je metoda markiranja mladih orlova u gnezdu klasičnim aluminijumskim prstenovima, kao i plastičnim prstenovima na drugoj nozi sa vidljivim dvocifrenim kodom.

Celokupan rad na terenu je propraćen foto i video zapisima. U toku proleća, za vreme intenzivnih obilazaka gnezdećih parova, uspostavljen je kontakt sa brojnim saradnicima različitih zanimanja, od šumara, lugara, čuvara nasipa, lovaca, čobana, ribočuvara i lovočuvara do inženjera ribarstva i šumarstva. Sa svima su vođeni razgovori o belorepanima, njihovom životu, ugroženosti i o načinima unapređivanja njihove zaštite. S jeseni, po završetku propagandnog lifleta „Orao belorepan danas“, obiđeno je devet Šumskih uprava u Opovu, Pančevu, Titelu, Kovilju, Bačkoj Palanci, Plavni, Moroviću, Višnjićevu i Zrenjaninu, gde su vođeni razgovori o praćenju stanja i o problemima gazdovanja i zaštite orlovih gnezda i podeljeni su propagandni materijali. Jedinstven zaključak je dominirao na svim tribinama, da će praćenje stanja u pravom smislu da se realizuje u 2009. godini, tim pre što je to postao i interni zadatak zaposlenih u JP „Vojvodinašume“.

U toku leta izvršena je sistematizacija i analiza podataka, a u toku jeseni obilažene su šumske uprave i realizovan je jesenji monitoring gnezda i davana su uputstva za praćenje stanja u narednoj godini. U toku 2008. godine registrovana su 63 teritorijalna para, a procenjeno je da postoji još 25 teritorijalnih parova belorepana koji nisu bili obuhvaćeni praćenjem. Markirano je 27 mladih orlova, a prosečan uspeh gnežđenja od 51% je bio nizak, odnosno blizu polovine parova nije ostavilo potomstvo! Uzrok tome su delom nepovoljni prirodni uslovi kao nagle meteorološke promene, a delom nedozvoljene čovekove aktivnosti u periodu gnežđenja u blizini gnezda: sanitarne i totalne seče, obrada zemljišta i razna druga uznemiravanja.

Projekat je finansiran od Pokrajinskog sekretarijata za zaštitu životne sredine i održivi razvoj Vojvodine. Koordinator projekta bio je dipl. biolog Ištvan Ham.